Zeldzame Baardgrasmus gevangen bij Vogelringstation Kennemerduinen

Lars Buckx doet verslag ven een bijzondere avond: Op dinsdagavond 6 augustus 2013 zijn mijn vader en ik naar het Vogelringstation Van Lennep in de Kennemerduinen gegaan om voorbereidingen te treffen voor een verwachtingsvolle ringdag op de woensdag daarna. Omdat er op die dinsdag niet was geringd, besloten we een aantal netjes uit te zetten omdat de avond best goed kan zijn. Er was echter weinig trek geweest de voorgaande nacht en dag want er hingen nauwelijks vogels in de netten.

Tijdens de laatste ronde, in de schemer, liep ik langs een netje waar toch nog een vogel in hing. In het donker leek het me een Braamsluiper vanwege de grijzige rug en het formaat. De meeste vogels haal ik op gevoel uit het net, waarbij ik meestal geen lampje gebruik. Deze vogel zat echter vrij vast, waardoor ik toch een lampje nodig had. Ik bescheen de vogel met mijn lampje en meteen viel het rode oog op en zag ik de rood gekleurde borst en de witte baardstreep. Mijn hart sloeg een paar keer over toen ik direct besefte dat dit een mannetje Baardgrasmus (Sylvia cantillans) was! Ik waarschuwde mijn vader en haalde de vogel uit het net.

In de ringershut hebben we de vogel van een ring voorzien, gemeten en beter bestudeerd. Allereerst bleek dat de vogel in actieve staartpen- en slagpenrui was en ook flink aan het ruien was. Dit is opmerkelijk, want dat zou betekenen dat de vogel al een tijdje in ons gebied vertoefde om hier zijn rui te volbrengen voordat hij op trek zou gaan naar het wintergebied!

Foto Arnoud van den Berg

Foto Arnoud van den Berg

Dat het een Baardgrasmus betrof, was duidelijk gezien het typische patroon van steenrode borst en flanken, de witte baardstreep, de donkere bovendelen en het rode oog. Er is geen andere (Europese) soort die deze combinatie kent. De vraag was alleen welke ondersoort? Zou het de, tegenwoordig als aparte soort beschouwde, Moltoni’s Baardgrasmus (Sylvia subalpina) kunnen zijn? De steenrode onderzijde was opvallend, maar in onze ogen niet zo donker als we zouden verwachten van de oostelijke ondersoort albistriata (Balkanbaardgrasmus) en zou dus beter passen op de nominaat cantillans of subalpina. Maar mogelijk zou de steenrode kleur ook kunnen zijn verdwenen door slijtage van de veren. De relatief brede witte baardstreep (passend bij albistriata) sloot naar onze mening Moltoni’s uit, maar was toch ook wel erg breed voor de nominaat.

Omdat de vogel volop in de rui was, vielen er een paar buikveertjes uit tijdens het ringen. Die hebben we zorgvuldig bewaard, ze zouden kunnen dienen voor DNA-onderzoek om de ondersoort via deze weg vast te kunnen stellen.

We besloten Arnoud van den Berg te waarschuwen, wellicht had hij nog aanvullende identificatie kenmerken. Arnoud was erg geïnteresseerd en zou binnen een half uurtje op de ringbaan zijn. We besloten de vogel even rust te geven in een donker ringerszakje in afwachting van Arnoud.

Arnoud was het eens met onze conclusie dat de ondersoort in de hand niet definitief vast te stellen was, mede omdat de vogel in dit rui-kleed niet meer volledig in adult zomerkleed was. Hij wees nog op het contrast van de donkergrijze teugel (goed voor albistriata), maar ook dat was niet afdoende om er 100% een ondersoort status op te plakken. Na de vogel gefotografeerd te hebben, is de vogel los gelaten en verdwenen in de nacht.

Dit betrof de eerste geringde Baardgrasmus in de 55-jarige geschiedenis van ons ringstation! Daarnaast was het de eerste waarneming van een Baardgrasmus in de maand augustus in Nederland. In de regio Zuid-Kennemerland is de Baardgrasmus een zeldzame verschijning. Op 9 mei 1979 is er een waarneming geweest van een Baardgrasmus in de Amsterdamse Waterleiding Duinen en van 23 t/m 26 mei 1987 zat de enige Moltoni’s Baardgrasmus van ons land (tot nu toe) in de omgeving van ‘t Wed.

De vogel zal worden ingediend bij de CDNA (Commissie Dwaalgasten Nederlandse Avifauna).